h

Gratis openbaar vervoer is geen luchtkasteel, het bestaat echt!

28 maart 2006

Gratis openbaar vervoer is geen luchtkasteel, het bestaat echt!

Telkens als er in Nederland gemeenteraadsverkiezingen in aantocht zijn, is Daniël Lambrechts een van de weinige Vlamingen die dat snel merkt.
Politici bellen de mobiliteitsambtenaar uit Hasselt om te weten te komen hoe het nu precies zit met het gratis openbaarvervoer in de hofstad van Belgisch Limburg. "Zeker honderd Nederlandse gemeentes en provinciebestuurders zijn hier de laatste jaren geweest", verteld Lambrechts op zijn werkkamer."Ok uit Zweden, Noorwegen en Groot-Brittannië komen ze aankloppen. Toch heeft ons initiatief over de grens nooit navolg gekregen”. En dat is jammer, want aandacht trekken met gratis openbaarvervoer in je verkiezingsprogramma is alleen zinvol als je het daarna ook echt invoert. Het kost een paar centen, maar dan heb je ook wat. In Hasselt, waar de bussen sinds 1997 gratis zijn, blijken de inwoners er erg op gesteld te zijn.

Wel is het even schrikken als ik een willekeurige bus uit probeer. Bij het instappen trekt een gele stempelautomaat meteen de aandacht. Maar vrolijk gebaart de chaufeur dat ik door kan lopen: "Zoek maar een plaatsje uit, ik trakteer!". Voor elke passagier haalt hij een kaartje door de overbodig geraakte automaat. "Zo tellen we het aantal reizigers". Bevalt het? Natuurlijk. De dame die vooraan met haar pekineesje in de bus zit, is enthousiast. En de scholieren op de achterbank kennen het begrip “zwartrijden’ enkel nog van hun veel oudere broers.

Ik stap uit bij een bushalte gelegen bij een parkeerplaats waar altijd mensen komen die toch liever de auto nemen. Toch levert ook daar een steekproefje onder tien mensen slechts één negatieve reactie op. De parkeerders zijn met de auto omdat ze van elders komen, of vinden het toch gemakkelijker voor de boodschappen. Hoe meer mensen de bus nemen, zegt een van hen, des te eenvoudiger is het om een parkeerplaats te vinden.

De gratis bussen hebben tot neveneffecten geleid die niemand had voorzien: Zo merkt het Virga-Jesseziekenhuis dat patiënten meer bezoek krijgen enn minder vermogende Hasselaren, die (te) lang met gezondheidsklachten rond liepen, eerder naar de specialist gaan dankzij de gratis bus een de betere verbindingen. Maar indrukwekkender dan de anekdotische bewijsvoering zijn de kale cijfers: in 1997 namen in Hasselt per maand amper 30 duizend mensen de bus, terwijl nu maar liefst 400 duizend dat wel doen. Het aantal ritten per dag en het aantal lijnen is dan ook fors uitgebreid.

De bezieler van de gratis bus is de oud-burgemeester van Hasselt, Steve Stevaert. Deze andere opmerkelijke ideeën (zo als barbecue-cheques voorbuurten) bezorgden de oud cafébaas (die later minister en voozitter van de Socialistische Partij SP werd) de bijnaam Steve Stunt. "Gratis" is voor hem echter bittere ernst.

De mooie dingen van het leven moeten gratis zijn: de liefde, het strand, mensenrechten en het openbaarvervoer’. Zegt hij in het provinciehuis te Hasselt- hij is inmiddels gouverneur van Limburg. ‘Het leidt tot minder verkeersslachtoffers, tot sociale cohesie (omdat we o.a. oude mensen uit hun isolement halen) en we dragen een steentje bij aan de Kyoto normen om broeikasgassen terug te dringen.’

Natuurlijk is de rekening van de gratis bussen voor het gemeentebestuur en dus voor de inwoners van Hasselt die gemeentebelasting betalen. Iedereen betaalt naar draagkracht en vermogen bij via de belasting. Daarvan kunnen we het openbaar vervoer gratis maken’. Legt Stevaert uit.

Stevaert's "gratis-filosofie" heeft niets te maken het ‘neoliberale, valse gratis’, zoals bijvoorbeeld: "gratis belminuten bij een nieuwe gsm". ’In een socialistische visie is gratis een sturend gegeven, dat herinnert aan de natuurlijke staat der dingen, aan het aardse paradijs waar alles gratis is, aan Kokanje of Luilekkerland, waar de gratis kippen je zomaar in de mond vliegen’. Schreef hij in 2004 in het boekje Socialisme is gratis.

Niet alles moet gratis worden, waarschuwt hij: Gratis gezondheidszorg zou leiden tot overconsumptie en niet alles moet door de overheid worden geregeld. ’De parkeergarages en het slachthuis van Hasselt heb ik als burgemeester geprivatiseerd. Sommige dingen moet je aan de markt overlaten, andere zeker niet.’ De zon mag voor niks opgaan, voor de buschauffeurs is hun werk geen filantropie. Al met al kosten de gratis bussen Hasselt ruim 1,4 miljoen euro. Het nieuwe vijfjarencontract, waarover binnenkort wordt overhandeld, zal weer een stuk duurder uitvallen. Toch is Hasselt amper 1 procent van het gemeentebudget kwijt aan de gratis bussen. En de gemeente belastingen lager voor de invoering. Al heeft dat niet zozeer met de bussen te maken, maar met het saneren van hoge schulden. ’Het is een politieke keuze om meer geld aan openbaar vervoer ui te geven’, zegt gemeente-ambtenaar Lambrechts. In de jaren zestig werden er overal miljoenen uitgetrokken voor culturele centra, in de jaren zeventig voor sportfaciliteiten en jeugdlokalen. In deze tijd is mobiliteit het knelpunt.’

Gratis openbaarvervoer is niet tot Hasselt beperkt gebleven. 65-plussers mogen overal in Vlaanderen gratis met de bussen van De Lijn. Wie zijn kentekenplaat inlevert (die zijn in België persoonsgebonden) krijgt een gratis abonnement. Een op drie Vlaamse gemeentes heeft elementen van Hasselts voorbeeld overgenomen. Daardoor vervoerde De Lijn in 2005 bijna 450 miljoen reizigers, twee keer zo veel als in 1999.

Ook pendelen in België 120 duizend werknemers in de private sector dagelijks gratis van een naar hun werk: ruim 1100 bedrijven hebben een contract met trein maatschappij NMBS; de werkgever betaald 80 procent van het abonnement, de overheid past de rest bij. Ook tien duizenden ambtenaren reizen gratis. Hasselt als gidsstad voor Nederlandse steden? Waarom niet. Amsterdam heeft 51,3 miljoen euro verkwist aan elektronische toegangspoortjes voor de metro. Niemand weet wanner ze ooit zullen werken. Een kwart van de reizigers is zwartrijder: het is dweilen met de kraan open. Zelf als het Hasseltse model niet voor 100 procent valt over te nemen, - gratis is immers niet voor niks- zijn er varianten denkbaar zoals elders in Vlaanderen is gebeurd. De eerst volgende lichting Nederlandse beleidsmakers en politici die een dagje Hasselt doet, moet vooraf plechtig beloven om eenmaal thuis werk te maken van het goede voorbeeld. Nu is het Provincie Flevoland aan de buurt en vervolg de gemeentes. Bron Volkskrant; werkbezoek onze statenleden naar België , Michelen, busvervoer bedrijf De lijn en de gemeente.

Statenlid

Nuh Demirbilek

U bent hier